Ειδήσεις από την Ήπειρο - Δυτική Ελλάδα

Αυξημένη συχνότητα και ένταση παρουσιάζουν τους τελευταίους μήνες τα κατολισθητικά φαινόμενα σε αρκετές περιοχές της χώρας, με εντονότερα περιστατικά σε Ήπειρο, Ιόνιο, Ηλεία και Μεσσηνία. Οι επιστήμονες κάνουν λόγο για μια νέα πραγματικότητα, επισημαίνοντας ότι η κλιματική κρίση επιδρά καθοριστικά στο ήδη ευάλωτο γεωλογικό ανάγλυφο της Ελλάδας.

Σύμφωνα με ερευνητές της Ελληνικής Αρχής Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΕΑΓΜΕ), τα φαινόμενα που εκδηλώνονται το τελευταίο διάστημα είναι σοβαρά και απαιτούν άμεση λήψη μέτρων. Κλιμάκια της ΕΑΓΜΕ έχουν μεταβεί σε Ήπειρο, Ζάκυνθο, Κέρκυρα, Ηλεία, Μεσσηνία, Μετέωρα και Νάξο, προγραμματίζοντας παρεμβάσεις σε συνεργασία με τις αρμόδιες Αρχές.

Ο ρόλος της γεωλογικής δομής και των ακραίων καιρικών φαινομένων

Στη βάση του προβλήματος βρίσκεται, σύμφωνα με τον γενικό διευθυντή της ΕΑΓΜΕ Διονύσιο Γκούτη, η ιδιαίτερη γεωλογική δομή της χώρας. Η κυριαρχία εδαφικών σχηματισμών με χαμηλή συνεκτικότητα και υψηλή ευπάθεια στην αποσάθρωση, σε συνδυασμό με το έντονο μορφολογικό ανάγλυφο και τις απότομες κλίσεις πρανών, δημιουργεί συνθήκες φυσικής αστάθειας.

Οι έντονες και παρατεταμένες βροχοπτώσεις οδηγούν σε ταχύ κορεσμό του εδάφους και αύξηση των πιέσεων των υδάτων στους πόρους των πετρωμάτων. Όταν τα όρια αντοχής ξεπερνώνται, εκδηλώνονται κατολισθήσεις και καθιζήσεις, συχνά μεγάλης κλίμακας.

Η «αλυσιδωτή αντίδραση» από πυρκαγιές σε πλημμύρες και κατολισθήσεις

Ο καθηγητής Τηλεανίχνευσης και Μορφοτεκτονικής του ΕΚΠΑ, Μανώλης Βασιλάκης, περιγράφει μια αλυσιδωτή αντίδραση που ξεκινά από τις θερινές πυρκαγιές. Οι καμένες εκτάσεις είναι περισσότερο ευάλωτες σε πλημμύρες, ενώ η αυξημένη παρουσία νερού στα πετρώματα ευνοεί την εκδήλωση κατολισθήσεων.

Όπως σημειώνει, η εξέλιξη αυτή είναι προβλέψιμη: μετά από πυρκαγιές ακολουθούν πλημμυρικά φαινόμενα και στη συνέχεια αυξημένος κίνδυνος κατολισθήσεων. Για τον λόγο αυτό, υπογραμμίζει την ανάγκη άμεσων έργων πρόληψης από την Πολιτεία αμέσως μετά την εκδήλωση πυρκαγιών.

Διαφορετικοί τύποι κατολισθήσεων και γεωλογικές ιδιαιτερότητες

Τα κατολισθητικά φαινόμενα δεν είναι ομοιόμορφα. Στην Ήπειρο, για παράδειγμα, ο φλύσχης –ένας ιδιαίτερος λιθολογικός σχηματισμός με εναλλαγές στρωμάτων χαμηλής αντοχής– καθιστά τις περιοχές πιο επιρρεπείς σε αστοχίες, ειδικά όταν αυξάνεται η περιεκτικότητα σε νερό.

Σε άλλες περιπτώσεις, όταν πρόκειται για βραχώδεις σχηματισμούς με έντονες ρωγματώσεις και ασυνέχειες, τα ακραία καιρικά φαινόμενα διευκολύνουν την αποκόλληση βράχων. Αν οι περιοχές είναι και σεισμικά ενεργές, όπως στη Ζάκυνθο και γενικότερα στο Ιόνιο Πέλαγος, οι δονήσεις μπορούν να επιταχύνουν τις καταπτώσεις.

Σύμφωνα με τους επιστήμονες, η κατάσταση είναι πολυπαραμετρική, με την αύξηση του νερού να αποτελεί συχνά τον καθοριστικό παράγοντα. Ιδιαίτερα μετά από παρατεταμένη ξηρασία, το έδαφος δεν απορροφά σταδιακά το νερό, με αποτέλεσμα τον υπερκορεσμό των ανώτερων στρωμάτων και την απώλεια αντοχής.

Από τη διαχείριση κρίσης στην πρόληψη

Η ΕΑΓΜΕ, ως θεσμικός τεχνικός σύμβουλος της Πολιτείας, επισημαίνει ότι η αντιμετώπιση των γεωκινδύνων απαιτεί μετάβαση από τη διαχείριση της κρίσης στην πρόληψη. Η Ομάδα Άμεσης Παρέμβασης (ΟΑΠ), σε συνεργασία με τη Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας, επεμβαίνει άμεσα στα σημεία καταστροφών, αναλύοντας τη δυναμική των φαινομένων και παρέχοντας οδηγίες για την προστασία πολιτών και υποδομών.

Το έργο της ΟΑΠ περιλαμβάνει επιτόπιες αυτοψίες, αξιολόγηση επικινδυνότητας και τεχνική συμβουλευτική προς τους αρμόδιους φορείς, με στόχο τον περιορισμό των επιπτώσεων και την αποτροπή επέκτασης των φαινομένων.

Έμφαση σε δορυφορική παρατήρηση και σύγχρονα μέσα

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην πρόληψη μέσω σύγχρονων τεχνικών παρατήρησης. Όπως εξηγεί ο κ. Βασιλάκης, αξιοποιούνται δορυφορικά δεδομένα για την παρακολούθηση πιθανών μετακινήσεων εδαφών. Σε περιπτώσεις εντοπισμού μεταβολών, ακολουθεί λεπτομερέστερη μελέτη με drones και laser scanners.

Τέτοιες πρακτικές έχουν ήδη εφαρμοστεί σε περιοχές του Ιονίου και σε παραλίες υψηλής επισκεψιμότητας, με στόχο την έγκαιρη πρόταση έργων πρόληψης και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των υποδομών απέναντι στις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης.

Η επιστημονική κοινότητα επισημαίνει ότι κατολισθήσεις υπήρχαν και θα συνεχίσουν να υπάρχουν. Ωστόσο, ο συνδυασμός κλιματικής κρίσης, γεωλογικών ιδιαιτεροτήτων και ακραίων φαινομένων αυξάνει την ένταση και την κλίμακά τους, καθιστώντας την πρόληψη κρίσιμο παράγοντα για την πολιτική προστασία.