Ο Άγιος Χαράλαμπος ήταν ιερέας στη Μαγνησία της Μικράς Ασίας. Τα στοιχεία που υπάρχουν για τη ζωή του είναι λίγα. Υπολογίζεται ότι γεννήθηκε το 89 μ.Χ. Συνελήφθη από τον έπαρχο της Μαγνησίας Λουκιανό, κατά την περίοδο του διωγμού των Χριστιανών (περί το 198 μ.Χ.) που εξαπέλυσε ο αυτοκράτορας Σεπτίμιος Σεβήρος. Βασανίστηκε σκληρά και αποκεφαλίστηκε σε ηλικία 113 ετών (202 μ.Χ.), πιθανώς στην Αντιόχεια του Μαιάνδρου.

Η μνήμη του τιμάται στις 10 Φεβρουαρίου από την Ορθόδοξη Εκκλησία, η οποία του αποδίδει το προσωνύμιο Ιερομάρτυρας. Την ίδια μέρα επίσης γιορτάζουν οι Άγιοι Πορφύριος και Βάπτος, δύο εκ των στρατιωτών που διατάχθηκαν να τον βασανίσουν και οι οποίοι, βλέποντας το μαρτύριό του, έγιναν Χριστιανοί

Στην καρδιά της παλιάς πόλης της Πρέβεζας, σε μικρή απόσταση από τον επιβλητικό ενετικό Πύργο του Ρολογιού, δεσπόζει ο Μητροπολιτικός Ιερός Ναός του Αγίου Χαραλάμπους, ένα μνημείο θρησκευτικής, ιστορικής και κοινωνικής σημασίας, κτισμένο στις αρχές του 18ου αιώνα, το οποίο αποτελεί σήμερα όχι μόνο τόπο λατρείας, αλλά και ακρογωνιαίο στοιχείο του αρχιτεκτονικού τοπίου και της συλλογικής μνήμης της πόλης.

Ιστορία- Αγιος Χαράλαμπος ο Ιερομάρτυρας. Προστάτης των πασχόντων από λοιμώδεις νόσους.
Ο ναός ανεγέρθηκε περίπου το 1731, κατά τη διάρκεια της δεύτερης Ενετοκρατίας, σε προγενέστερη πιθανή θέση, ενώ μαρτυρίες κάνουν λόγο για ερείπια παλαιού ναού ήδη από το 1715–1717. Την ίδια εποχή, συνιστάται και η αδελφότητα του Αγίου Χαραλάμπους, με επίσημο καταστατικό (καπιτολάριο) το οποίο υπεγράφη από 47 ιδρυτικά μέλη και επικυρώθηκε από τον Γενικό Προβλεπτής της Θάλασσας, Μάρκ’ Αντόνιο Ντιέντο.

Αμέσως μετά, πριν το 1734, λειτουργούσε ενεργά με επίτροπους (γαστάλδους), ενώ το 1735 ο εφημέριος Αθανάσιος Μέγιστος συγκρότησε νέα αδελφότητα, αυτή του Αγίου Δημητρίου.
Τον τέ­λος της Ενετοκρατίας (λίγο μετά το 1790), ο ναός επεκτείνεται προς δυσμάς, αυξάνοντας το μήκος του, και αγιογραφούνται οι δεσποτικές εικόνες του τέμπλου από τον Αθηναίο ζωγράφο Αναστάσιο Ρίστο (Ιούνιος 1793).

Το περίτεχνο ξυλόγλυπτο και επιχρυσωμένο τέμπλο κατασκευάστηκε από Ηπειρώτες τεχνίτες το 1827–1828 και εν μέρει επιχρυσώθηκε το 1836· η επιγραφή στην κάτω ζώνη αναφέρει ότι «Εχρυσώθη το παρόν τέμπλω […] χείρ Δημητρίου 1836». Οι εικόνες στο τέμπλο περιλαμβάνουν έργα του Αναστάσιου Ρίζου (1793) και την εικόνα του Αγίου Χαραλάμπους (1804) από τον Λευκαδίτη αγιογράφο Βασίλειο Αρκελέ, με εμφανείς δυτικές επιρροές.

Σύμφωνα με την παράδοση, από το 1854 ο Άγιος Χαράλαμπος αναγνωρίστηκε ως πολιούχος και προστάτης της Πρέβεζας, όταν, με την μεταφορά της Τίμιας Κάρας από τα Μετέωρα και τη λιτανεία στην πόλη, θεωρήθηκε ότι αφάνισε την πανώλη που μάστιζε τους κατοίκους, γεγονός που ακόμη και οι Οθωμανοί θεώρησαν ως θαύμα.

Ένα εξαιρετικό αρχειακό τεκμήριο του ναού—το χειρόγραφο καταστατικό της αδελφότητας—διασώθηκε από ιδιώτη επιτρόπου πριν επιστραφεί στα ΓΑΚ και ψηφιοποιηθεί, διασφαλίζοντας τη διαχρονική μνήμη της εκκλησιαστικής κοινότητας.

Τα χρόνια πέρασαν, και το 2017 ολοκληρώθηκε ο επαναχρωματισμός του εσωτερικού (θόλος και τοίχοι) μετά από 43 χρόνια, ενώ συντηρήθηκαν τέμπλο, δεσποτικός θρόνος, άμβωνας και Αγία Τράπεζα υπό την εποπτεία της Μητρόπολης και της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας.

Αρχιτεκτονική
Ο ναός είναι μονόχωρη, ξυλόστεγη βασιλική με σαφή μορφολογικά χαρακτηριστικά επτανησιακού μπαρόκ, όπως η αρμονία μορφής και η λιτή, αλλά εκλεπτυσμένη, όψη του. Στην ανατολική εξωτερική πλευρά εντοιχίσθηκε μια ρωμαϊκή σαρκοφάγος από τη Νικόπολη, η οποία λειτουργεί ως κρήνη — λεπτομέρεια που ενσωματώνει το παρελθόν του τόπου στον ίδιο τον ναό.

Στο εσωτερικό, ο ζωγραφικός διάκοσμος περιλαμβάνει μεγάλους πίνακες ελαιογραφίας στην ξύλινη οροφή και τους πλάγιους τοίχους, έργα του Σπυρίδωνα Γαζή από τη Λευκάδα (1884), που φανερώνουν την επτανησιακή αισθητική του τέλους του 19ου αιώνα. Το επιχρυσωμένο τέμπλο από καρυδιά, πλούσια σκαλισμένο με θεολογικά και βιβλικά μοτίβα, συνιστά καλλιτεχνικό επίτευγμα υψηλής εκλεκτικής αξίας.

Νότια ανατολικά του ναού προσαρτάται ο πυργόμορφος κωδωνοστάσιο, επίσης βενετσιάνικης επιρροής, που χρονολογείται στα μέσα του 18ου αιώνα — ένα σημαντικό αρχιτεκτονικό στοιχείο που ολοκληρώνει τη μορφή του μνημείου.

Ο ναός παραμένει ενεργός ενοριακός χώρος, ενώ το ξυλόγλυπτο τέμπλο και οι αγιογραφίες συνιστούν πόλο έλξης για επισκέπτες ενδιαφερόμενους για την εκκλησιαστική και καλλιτεχνική κληρονομιά. Η θεμελιωμένη παράδοση και το θαύμα της απαλλαγής από την πανώλη, καθώς και ο εορτασμός του Αγίου ως πολιούχου, με λιτανείες και λαμπρές ακολουθίες κάθε 10 Φεβρουαρίου, υπογραμμίζουν τον κοινωνικό και λατρευτικό ρόλο του μνημείου.

Η τοποθεσία του, στο ιστορικό κέντρο της Πρέβεζας, καθιστά εύκολη την πρόσβαση με τα πόδια, ενσωματώνοντάς τον άρρηκτα στον περιηγητικό περίπατο. Το παράπλευρο ρολόι και οι νεοκλασικές όψεις των γειτονικών κτιρίων ενισχύουν την αισθητική εντύπωση και προσφέρουν ένα σύμπλεγμα πολιτιστικής συγκίνησης και αρχιτεκτονικής αρμονίας.